สุนทรภู่ได้รับรางวัลจากองค์การการศึกษา วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติหรือยูเนสโก (UNESCO) ให้เป็นบุคคลสำคัญของโลกทางด้านวรรณกรรมในปี พ.ศ. 2529 และได้รับการยกย่องให้เป็นกวีเอกแห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ผลงานที่มีชื่อเสียงของสุนทรภู่มีมากมายหลายเรื่อง เช่น นิราศภูเขาทอง นิราศสุพรรณ เพลงยาวถวายโอวาท กาพย์พระไชยสุริยา และ พระอภัยมณี เป็นต้น
สุนทรภู่ เกิดวันจันทร์ เดือน 8 ขึ้น 1 ค่ำ ปีมะเมีย หรือตรงกับวันที่ 26 มิถุนายน พ.ศ. 2329 ดังนั้นราชการจึงกำหนดให้วันสุนทรภู่ ตรงกับวันที่ 26 มิถุนายน ของทุกปีนั่นเอง
ผลงานเรื่องแรกของสุนทรภู่ คือ นิราศเมืองแกลง เป็นนิราศคำกลอนเรื่องแรกของสุนทรภู่ มีเนื้อหาเป็นช่วงชีวิตหนึ่งของสุนทรภู่ เป็นตอนที่มีความรักครั้งแรกและต้องพลัดพรากจากคนรัก ความรักในนิราศจึงแสดงถึงความทุกข์ ความห่วงใย และความอาลัย
นิราศเมืองแกลง เกิดขึ้นเมื่อสุนทรภู่เดินทางไปเยี่ยมบิดาซึ่งบวชอยู่ที่ตำบลบ้านกร่ำอำเภอแกลงจังหวัดระยอง และได้เริ่มต้นแต่งบทกวีกล่าวพรรณนาความน้อยใจที่มีคนรัก แต่ไม่ได้อยู่ใกล้กันกับแม่จัน(ภรรยาคนแรกของสุนทรภู่) โดยการจากแม่จันไปในครั้งนี้ สุนทรภู่ยังไม่ทันได้ล่ำลา
การเดินทางไปเมืองแกลงในนิราศนี้มีผู้ร่วมเดินทางไปด้วยเป็นศิษย์ ๒ คน คือ น้อยกับพุ่ม รวมทั้งนายแสงซึ่งเป็นคนนำทางลงเรืออกจากกรุงเทพฯ(ออกจากพระราชวังหลัง) ล่องตามแม่น้ำเจ้าพระยา คลองสำโรง คลองหัวตะเข้ ออกแม่น้ำบางปะกงขึ้นบกที่บางปลาสร้อย หนองมน บางพระ ศรีราชา ทุ่งสาขลา บางละมุง ทุ่งพัทยา ห้วยอีร้า ห้วยโป่ง ห้วยพร้าว สุนักข์กะบาก บ้านทับม้า ระยอง บ้านแลง คลองกรุ่น บ้านแกลง ชายทะเลแหลมทองหลวง ชะวาลาวน และถึงที่หมายปลายทางนั่นก็คือบ้านกร่ำ
บทที่หลายคนคุ้นเคยกันดี คือ นิราศเมืองแกลง : ๘๑
โอ้สังเวชวาสนานิจจาเอ๋ย
จะมีคู่มิได้อยู่ประคองเชย
ต้องละเลยดวงใจไว้ไกลตา
ถึงทุกข์ใครในโลกที่โศกเศร้า
ไม่เหมือนเราภุมรินถวิลหา
จะพลัดพรากจากกันไม่ทันลา
ใช้แต่ตาต่างถ้อยสุนทรวอน
โอ้จำใจไกลนุชสุดสวาท
จึงนิราศเรื่องรักเป็นอักษร
ให้เห็นอกตกยากเมื่อจากจร
ไปดงดอนแดนป่าพนาวัน
กับศิษย์น้องสองนายล้วนชายหนุ่ม
น้อยกับพุ่มเพื่อนไร้ในไพรสัณฑ์
กับนายแสงแจ้งทางกลางอรัญ
จะพากันแรมทางไปกลางเมือง